Bir kooperatif;
 -Kurucu en az yedi gerçek veya tüzel kişinin hazırlayacakları anasözleşmeyi imzalaması,
 -İmzaların notere tasdik ettirilmesi,
 -Noterce onaylı anasözleşme ile Bakanlığımız veya Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüklerine başvurarak kuruluş izni alınması,
 -Anasözleşmenin Ticaret Sicili Memurluğuna  tescil ve ilan ettirilmesi suretiyle kurulur ve tüzel kişilik    kazanır. 
 

 Bakanlığımızca, yasal formaliteleri yerine getirmiş kooperatiflerden, kuruluş için aşağıdaki belgeler istenilmektedir:

- Başvuru dilekçesi, 
- En az yedi kurucu tarafından düzenlenip imzalanarak Noterce onaylanan beş adet anasözleşme,
- Bilgi formu,
- Sermayenin kurucu ortaklardan birinin adına yatırıldığını gösterir beyanın kuruluş dilekçesinde belirtilmesi,
gerekmektedir.

Bunların haricinde;

Küçük Sanayi Sitesi Yapı Kooperatifleri ile Küçük Sanat Kooperatiflerinin kuruluşlarında;

- Kurucu ortakların anasözleşmelerinin ilgili maddelerinde belirtilen ortaklık şartlarını taşıdıklarını belirtir ilgili esnaf odası veya sanayi ve ticaret odaları ile vergi dairelerinden verilmiş belgelerin,

Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi kuruluşunda;

- Kurucuların taşıyıcılığı fiilen meslek edinmiş şoför esnafı olduklarına dair ilgili esnaf odasından verilmiş belge ile vergi dairelerinden verilmiş belgenin,
- Kurucuların sahip oldukları araçların İl Trafik Şubesine kayıt yaptırdıkları sicil cüzdanlarının noterden tasdikli birer suretinin,

Deniz Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi kuruluşunda;

- Motorlu taşıyıcılar kooperatifinden farklı olarak kuruculara ait deniz motorlarının, deniz trafiğine elverişli olduğuna dair ilgili Liman Müdürlüğünce verilmiş denize elverişlilik belgelerinin noter tasdikli birer suretinin,
- Kurucu ortakların limana kayıtlı olduklarına dair Liman Müdürlüğünden verilmiş belgenin,

Üretim ve Pazarlama Kooperatifi kuruluşunda;

- Kooperatif kurucularının, kooperatifin konusu ile ilgili üretimde bulunduklarına dair ilgili Ziraat Odasından ve Vergi Dairesinden verilmiş belgelerin,

Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifi kuruluşunda;

- 50 esnaf ve/veya 25 sanatkar olmak üzere 75 kişiyle kurulan bu kooperatif kurucularının, esnaf ve sanatkar olduklarına dair kayıtlı oldukları oda tarafından verilmiş belge ile esnaf sicili, vergi dairesi ve Cumhuriyet Savcılığınca verilmiş olan adli sicil kaydının aranması,
gerekmektedir.
 

 a) Bir kooperatif kurarak ortak olma(KK. m.l)
 b) Daha önce kurulmuş olan bir kooperatife sonradan ortak olma (KK.m.89),
 c) Kooperatif ortaklarından birinin ortalık payını devralmak suretiyle ortak olma (KK.m.14.f.3)
 d) Miras yoluyla ortak olma  (KK.m.14.f.2),
 e) Taşınmaz mal veya işletme karşılığı ortak olma (KK.m.15,f.2).

 a)Medeni hakları kullanma yeterliliğine  sahip olmak,
 b)Yazılı olarak kooperatif yönetim kuruluna başvurmak,
 c)Varsa şahsi sorumluluk ve ek ödemeleri yazılı olarak kabul etmek,
 d)Gerekli sermaye payını taahhüt etmek ve ¼ ünü peşin ödemek,
 e)Ana sözleşmelerle getirilen diğer şartları taşımak,

 Kooperatifler  de yedek ortaklık yoktur.
 Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısının genel kurulca belirlenmesi zorunludur (K.M.42.)
 -Sonradan ortaklığa kabul edileceklerden bir fark alınması, mevcut ana sözleşmelere göre genel kurul   kararı ile mümkün olabilmektedir. Bu konuda yönetim kurulu yetkili değildir.

Genel kurul toplantısı ile ilgili başvuruların; genel kuruldan en az 15 gün önce Sanayi ve Ticaret İI Müdürlüklerine yapılması, başvuru yazılarında; toplantı günü, saati ve yerinin mutlaka belirtilmesi gerekmektedir.

Kooperatif ve Birliklerin genel kurul toplantısı ile ilgili bildirim yazılarında; kooperatifin unvanı, ortak sayısı, yazışma adresi, telefon ve ticaret sicil numarasının belirtilmesinde fayda görülmektedir.

Genel kurul toplantısı ile ilgili yazıların kooperatifte imzaya yetkili iki kişi tarafından imzalanması, bu yazıya toplantı gündemi ile Maliye Saymanlıklarına ya da saymanlıklarla anlaşmalı banka veznesine Bakanlık Temsilcisi ücretinin yatırıldığını gösteren "Vezne Alındısı" makbuzunun mutlaka eklenmesi gerekmektedir.

Genel kurul toplantısının muhtelif nedenlerle Bakanlığımıza bildirilen günde yapılmaması ya da ertelenmesi durumunda, ikinci ve izleyen diğer toplantılar için yeniden ilgili Sanayi ve Ticaret İI Müdürlüğünden temsilci isteminde bulunulması gerekmektedir.

Genel kurul tutanağının toplantı yerinde yazılması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu nedenle toplantı yerinde bilgisayar, yazıcı veya daktilo makinası ve karbon kağıtları bulundurulması, bunların bulunmaması durumunda ise, el yazısı okunaklı kişilerin yazmanlıklara seçilmesinde fayda görülmektedir.

1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun 87. maddesine göre, her genel kurul toplantısı nedeniyle ilgili Sanayi ve İl Ticaret Müdürlüğü'nden temsilci isteme zorunluluğu bulunmaktadır. Usulüne uygun temsilci istenilmesi halinde, toplantı açılma saatinden itibaren 1 saat Bakanlık Temsilcisinin gelmesi beklenecek, bu sürede görevli Bakanlık temsilcisi toplantı yerinde hazır bulunmazsa, durum bir tutanakla tespit edilerek, genel kurulun yetkili kişiler tarafından açılması mümkün olabilecektir.

Genel kurul toplantısının, toplantı çağrısını yapan kişi ve organca yetkili kılınan kişiler tarafından açılması ve genel kurul başkanı ve yazmanların mutlaka kooperatif ortakları ve üst kuruluş temsilcileri arasından seçilmesi gerekmektedir.

Genel kurul toplantı tutanağının toplantı yerinde düzenli olarak tutulması, genel kurulda yapılan görüşmelerin ve alınan kararların toplantı tutanağına yazılması, alınan kararlara muhalif kalan ortak ve kişiler varsa, karşı görüşlerin tutanağa yazılması zorunluluğu bulunmaktadır.

Genel kurul tutanaklarının; toplantının açılışını müteakiben seçilen genel kurul başkanı, yazmanlar ve toplantıya görevlendirilen Bakanlık Temsilcileri tarafından toplantı yeri terk edilmeden imzalanması gerekmektedir.

Genel kurul toplantısı sonrasında düzenlenecek belgelerin, en geç bir ay içinde ilgili Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüklerine verilmesi gerekmektedir.

Bakanlığımıza verilecek belgeler arasında gösterilen "Kooperatif ve Üst Kuruluşları Genel Durum Bildirimi" nin Bakanlığımız www.sanayi.gov.tr web sitesinden ya da İl Müdürlüklerimizden temin edilmesi mümkün bulunmaktadır.

Bakanlık Temsilcisi katılmayan toplantılar için yatırılan temsilci ücretlerinin, ilgili kooperatif yetkililerine iade edilmesi mümkün bulunmaktadır. Bunun için genel kurul sonrasında Bakanlığımıza ve Sanayi ve Ticaret İI Müdürlüklerine verilecek belgelerin bir yazı ekinde ilgili şubeye ibraz edilmesi yeterli görülmektedir.

- Anasözleşmeyi değiştirmek,
- Yönetim Kurulu ve Denetçiler Kurulu üyeleri ile gerektiğinde Tasfiye Kurulunu seçmek,
- İşletme hesabıyla bilanço ve gerektiğinde gelir gider farkının bölüşülmesi hakkında karar almak,
- Yönetim ve denetçiler kurulunu ibra etmek,
- Kanun ve anasözleşme ile genel kurula tanınmış olan konular hakkında karar vermek,
- Gayrimenkul alımında ve satımında takip edilecek usul ile alınacak gayrimenkulün niteliğini, yerini ve azami fiyatını, satılacak gayrimenkulün ise asgari fiyatını belirlemek,
- İmalat ve inşaat işlerinin yaptırılma yöntemini belirlemek,
- Yapı kooperatiflerinde; kooperatifin ortak sayısı ile yapılacak konut ya da işyeri sayısını belirlemektir. (KK. M42)

Yönetim kurulu veya anasözleşme ile bu hususta yetkili kılınan diğer bir organ ve gerektiğinde denetçiler kurulu, ortağı olduğu üst birlik ve tasfiye memurları genel kurulu toplantıya çağırma yetkisine sahiptirler. Ancak genel kurul yukarıda belirtildiği şekilde toplanamadığı takdirde ilgili bakanlık genel kurulu toplantıya çağırma yetkisine sahiptir.

Dört ortaktan az olmamak kaydiyle ortak sayısının en az onda birinin isteği üzerine de Genel Kurul toplantıya çağrılır. Ancak, genel kurulun bu şekilde toplanabilmesi için yönetim kurulu bu isteği en az on gün içinde yerine getirmediği takdirde, istek sahiplerinin müracaatı üzerine veya doğrudan doğruya Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından genel kurul toplantıya çağrılabilir. Çağrılmadığı takdirde istek sahipleri mahalli mahkemeye başvurarak genel kurulu bizzat toplantıya çağırma izni alabilirler.
.

 Bakanlık temsilcisi genel kurulun açılışı ve devamı sırasında;

    a) Anasözleşmede açılışı yapmakla görevlendirilmiş bir kimse varsa görevi bunun yapıp yapmadığı, anasözleşmede böyle bir kimse gösterilememişse teamüle göre hareket edilip edilmediği,

    b) Toplantıya başlanabilmesi için anasözleşmede kayıtlı toplantı nisabının mevcut olup olmadığı ve yoklama yapılıp yapılmadığı,

    c) Başkan anasözleşme ile tayin olunmamışsa, başkanın, divan katiplerinin ve oy toplamakla görevlendirilecek ortakların usulüne uygun olarak seçilip seçilmediği,

    d) Gündemin Türk Ticaret Kanununun 369 uncu Maddesine göre düzenlenip düzenlenmediği, görüşmelerin gündeme ve gündem sırasına göre yapılıp yapılmadığı,

    e) Yönetim kurulu üyeleri ile denetçilerin azli, hesap komisyonunun seçilmesi, bilanço incelemesinin geriye bırakılması, çıkan veya çıkarılan ortaklar hakkında karar alınması, genel kurulun yeni bir toplantıya çağrılması hususlarının gündemde olmasa bile, ortaklar tarafından teklif edilmesi halinde, başkanlık divanınca gündeme konulup konulmadığı,

    f) Olağanüstü genel kurul toplantısında görüşmelerin genel kurulu toplantıya çağıranların düzenledikleri gündeme göre devam edip etmediği,

    g) Kanun ve anasözleşme ile saptanan yükümlerini yerine getirmemesi nedeniyle, yönetim kurulu tarafından genel kurula alınmamasına karar verilen ortakların ve toplantı tarihinden en az 6 ay önce ortak olmayanların genel kurula alınıp alınmadığı,

    h) Çağrıya ilişkin hükümlere uyulmadığı takdirde, bütün ortakların genel kurulda hazır bulunup bulunmadığı, bulunanlardan biri tarafından toplantıya itiraz edilip edilmediği ve kararlara ait tutanağın ortaklar veya ortakların oybirliği ile seçecekleri temsilcileri tarafından imzalanıp imzalanmadığı,

    ı) Anasözleşmede aksine hüküm olmadığı takdirde genel kurul kararlarında ve seçimlerde oyların yarıdan bir fazlasına itibar edilip edilmediği,

    j) Anasözleşmede daha fazla bir çoğunluk aranmamışsa, genel kurulun, kooperatifin dağılması, diğer bir kooperatifle birleşmesi ve anasözleşmenin değiştirilmesi kararlarında fiilen kullanılan oyların, mevcudun 2/3 ünün çoğunluğunu sağlayıp sağlamadığı,

    k) Anasözleşmede daha fazla bir çoğunluk aranmamışsa, ortağın şahsi sorumluluklarının ağırlaştırılması ve ek ödeme yükümlülüğü kararlarının, bütün ortakların 3/4 ünün rızası ile alınıp alınmadığı,

    l) Oyların mektupla bildirilmesi halinde, mektupların usulüne göre incelenip incelenmediği, bu hususla ilgili bir tutanak düzenlenip görevliler tarafından imzalanıp imzalanmadığı,

    m) Grup temsilcilerinin oylarını talimata uygun olarak kullanıp kullanmadıkları,

    n) Anasözleşmede açıklık olmadığı hallerde, genel kurulda seçim yapılmadan veya herhangi bir konu oya konmadan önce, oyların gizli veya açık verilmesi hususunun oylanıp oylanmadığı,

    o) Oylama gizli yapılıyorsa, her ortağa kooperatif mührü ile mühürlenmiş oy pusulası verilip verilmediği, ortağın ortak numarası, adı ve soyadı okunarak oyunu kullanmaya çağırılıp çağırılmadığı,

    p) Kullanılan oyların hazır bulunanların huzurunda tasnif edilip edilmediği,

    r) Genel kurul kararlarının kanuna, anasözleşmeye, anasözleşmede hüküm olmadığı takdirde, kanunun ihtiyari ve yorumlayıcı hükümlerine, ahlaka ve adaba ve iyi niyet esaslarına aykırı olup olmadığı hususlarını incelemekle görevlidir.
 

Bir kooperatife ortak olurken özellik le ;
aylık aidatların sabit olduğu hiç artmayacağı, ara ödeme olmayacağı, çok düşük aidatlarla 2-3-4 sene gibi bir sürede inşaatların bitirileceği gibi sözlere, ilanlara kesinlikle inanılmamalıdır.

Ödemeler kooperatif adına bankada açılmış olan hesaplara yatırılmalı yada kooperatif yetkililerine, kooperatif kaşesini ve ilgililerin imzasını taşıyan makbuz karşılığı yapılmalı, belgesiz ödeme yapılmamalı, yöneticiler adına açılan hesaplara para yatırılmamalıdır.

Kooperatifin mevcut ortaklarının ekonomik, kültürel ve sosyal durumları iyi araştırılmalı, bu hususların kendi durumuna uyması halinde ortak olunmalıdır.

Arsa alındığı söyleniyorsa, arsanın tapu devri yada tapuya şerh verdirilecek bir satış vaadi sözleşmesi ile alınıp alınmadığına (KK.m.59,f.4), bu arsanın kooperatifin amacına uygun olup olmadığına bakılmalıdır.(KK m.59,f.5).

Ortak sayısının, genel kurulca belirlenen konut-işyeri sayısından fazla olup olmadığı araştırılmalıdır(KK m.8,f.3).

İnşaata başlanılmış ise inşaat ruhsatının alınıp alınmadığı sorulmalı, inşaat seviyesi mümkünse arsa alımı ve inşaata yapılan harcamalar ile toplanan paraların mukayesesi yapılmalıdır.

Ortaklık devir alınacak şahsın, gerçekten ve halen o kooperatifin ortağı olup olmadığı, kooperatife borcunun bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Ödenen aidat ve günün fiyat artışları dikkate alınarak, inşaatın ne kadar sürede bitirilebileceği hususunda bir fikir edinilmelidir.

Yukarıdaki ve benzeri hususlarda iyi bir araştırma, inceleme yapılıp bilgi sahibi olunduktan sonra,ortak olmaya karar verilmelidir.

Ortaklık hakları ortaklık senedi ile temsil olunur(KK.m.18).
Ortaklar, kooperatifler kanununun kabul ettiği esaslar dahilin de hak ve vecibelerde eşittirler(KK.m.23) 

A-ORTAKLARIN BİREYSEL HAKLARI  

1-Ortaklıktan çıkma hakkı
 Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır (KK.m.10).

 Ortaklıktan çıkma hakkının kullanılması, ana sözleşme ile en çok 5 yıl için sınırlandırılabilir. Ortağın hiçbir suretle kooperatiften çıkmayacağına dair şartlar hükümsüzdür (KK.m.11).

Çıkış,ancak bir hesap yılı sonu için ve en az 6 ay önceden haber verilerek yapılır. Ana sözleşmede daha kısa bir süre belirtilip hesap yılı içinde izin verilebilir ‘KK.m.12).

Yönetim kurulu, ana sözleşmeye uygun olarak yapılacak isteğe rağmen, bir ortağın kooperatiften istifasını kabulden kaçınacak olursa ortak çıkma dileğini noter aracılığı ile kooperatife bildirir.bildiri tarihinden itibaren çıkma gerçekleşir. (KK.m.13) 

2.Ortaklık payını devir hakkı

Ortaklık payları devir edilebilir. Yönetim kurulu ortaklığı devralan kişinin ortaklık niteliklerini taşıması halinde,bu kişiyi ortaklığa kabul eder. Ana sözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın mirasçılarının kooperatifte ortak olarak kalmaları sağlanabilir (KK.m.14). 

3- Çıkarılma kararına karşı genel kurula itiraz veya mahkemeye dava açma hakkı 

Kendisine çıkarılma kararı tebliğ edilen ortağın,bu yazıyı aldığı tarihten itibaren üç ay içinde mahkemeye itiraz davası açma veya aynı süre içinde genel kurula itiraz etme hakkı vardır.(KK.m.16).                                                                                                                           

 4-Bilgi edinme ve örnek isteme hakkı

Yönetim ve denetim kurulu yıllık çalışma raporları ile bilanço, genel kurulun yıllık toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile kooperatif merkezinde ve varsa şubelerinde ortakların tetkikine amade tutulur. Talep eden ortaklara bilanço ve gelir-gider farkı hesaplarının birer suretinin verilmesi mecburidir.

Ortakların bilgi edinme hakkı, ana sözleşme veya kooperatif organlarından birinin kararı ile bertaraf edilemez veya sınırlandırılamaz.(KK.m.24). 

 5-Ticari defterleri ve belgeleri inceleme hakkı

Kooperatifin ticari defterleri ve haberleşme ile ilgili hususların incelenmesi, genel kurulun açık bir izni veya yönetim kurulu kararı ile mümkündür. (KK.m.25). 

6-Genel kurula katılma, seçme ve seçilme hakkı

Üç ay evvel ortak olmayanlar hariç her ortak genel kurula katılma hakkına sahiptir. Yapı kooperatiflerinde genel kurul toplantılarına katılmak için bu şart aranmaz (KK.m.26).

Genel kurula katılma hakkına sahip olan bir ortak bu hakkın doğal sonucu olarak; aynı zamanda genel kuruldaki görüşmelere katılmak, bu görüşmeler sırasında düşüncelerini açıklamak, sorular sormak görüşülen konular hakkında müştereken veya münferiden önerge vermek ve neticeden istediği yönde oyunu kullanmak, seçmek seçilmek gibi haklara da sahip olmaktadır.

Tabii ki, yönetim ve denetim kurulu üyeliği ile tasfiye kurulu üyeliğine seçilebilmek için getirilen özel hükümler saklıdır. (KK.m.55,56,65,81 TTK m .347,349;657s. Devlet Memurları Kanunu m.28) 

7-Olumlu gelir gider farkından pay (risturn) alma hakkı

Tüketim,motorlu taşıyıcılar ,üretim ve pazarlama ve benzeri.. Kooperatiflerinin ana sözleşmelerinde olumlu gelir gider farkının (karın) ortaklar arasında bölüşülmesi ön  görülmüş  ise bu bölünme ortakların kooperatifle yapmış oldukları işlemleri oranında yapılır(KK.m.38). 

8-Genel kurulda oy kullanma hakkı

            Genel kurulda her ortak  yalnız bir oya sahiptir.(KK.m.48).

            Kooperatif işlerinin görülmesine her hangi bir suretle katılmış olanlar yönetim kurulunun ibrasına ait kararlarda oylamaya katılamazlar. Ancak. Denetçilerin ibrasında oy kullanabilirler.

            Ortaklardan hiç biri kendisi veya karı ve kocası yahut usul ve füruu ile kooperatif arasında şahsi bir işe veya davaya dair olan görüşmelerde oy hakkını kullanamaz. 

9- Genel kurulda temsil hakkı

            Ana sözleşmede açıklama bulunduğu takdirde, bir ortak yazı ile izin vermek suretiyle genel kurul toplantısında oyunu ancak başka bir ortağa kullandıra bilir.Bir ortak genel kurulda birden fazla ortağı temsil edemez.Ortak sayısı 1000 in üstünde olan kooperatiflerde ana sözleşme ile her ortağın en çok 9 olmak üzere birden fazla ortağı temsil edebileceği öngörülebilir. Eş ve birinci derecede akrabalar için temsilde ortaklık şartı aranmaz (KK.m.49). 

10-Genel kurul kararları aleyhine dava açma hakkı

            a) Genel kurul toplantısında hazır bulunan ortaklardan, alınan kararlara aykırı kalarak keyfiyeti tutanağa geçirten veya oyunu kullanmasına haksız olarak izin verilmeyen ortaklar kanununa,ana sözleşme hükümleri ve iyi niyet esaslarına aykırı olduğu iddiasıyla genel kurul kararları aleyhine, toplantıyı izleyen günden başlamak üzere 1 ay içinde,kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemeye baş vurup iptal davası açabilirler.(KK.m.53).

            b) Genel kurul toplantısında hazır bulunsun ya da bulunmasın;

            -  Toplantıya çağrının usulü dahilinde yapılmadığını,

            -  Gündemin gereği gibi ilan veya tebliğ edilmediğini,

            - Genel kurul toplantısında katılmaya yetkili olmayan kimselerin karara katılmış bulunduklarını,

            İddia eden ortaklarında dava açma hakları bulunmaktadır.

            Genel kurul kararlarının iptali için Bakanlığımıza baş  vurulamaz. 

11- Denetçilerin Dikkatini çekme ve açıklama yapılmasını isteme hakkı

            Ortaklar gerekli gördüğü hususlarda denetçilerin dikkatini çekmeye ve açıklama yapılmasını istemeye yetkilidir. (KK.m.66). 

12- Tasfiye arttığından pay alma hakkı

            Ana sözleşmelerde, kooperatif borçlarının ve ortak pay bedellerinin ödenmesinden sonra, kalan miktarın dağılma anında kayıtlı ortaklar veya hukuki halefleri arasında ödenmiş sermayeleri ile orantılı olarak dağıtılacağı yönünde hükümlere yer verilmiştir (KK.m.83).
 

  Dört ortaktan az olmamak kaydıyla ortak sayısının en az onda birinin isteği üzerine genel kurul toplantıya çağırılır.

            Yönetim kurulu bu isteği en az 10 gün içinde yerine getirmediği takdirde, istek sahiplerinin müracaatı üzerine (veya doğrudan) Bakanlığımız tarafından da genel kurul toplantıya çağrılabilir.

            Bakanlığımız tarafından da çağrılmadığı takdirde istek sahipleri mahalli mahkemeye baş vurarak genel kurulu bizzat toplantıya çağırma izni alabilirler.(KK.m.44) 

2 -Gündeme madde ilavesinin isteme hakkı

Kooperatifler kanunu nun  46’ ncı maddesine göre, dört ortaktan az olmamak üzere, ortakların en az onda biri tarafından genel kurul toplantısından en az yirmi gün önce yazılı olarak bildirilecek hususların gündeme konulması zorunludur.

            Kooperatife kayıtlı ortakların en az onda birinin, genel kurul sırasında gündem maddelerinin görüşülmesine geçilmeden önce (divanın seçimini takiben) yazılı teklifte bulunmaları halinde

-          Hesap tetkik komisyonunun seçilmesi,

-          Bilanço incelemesinin ve ibranın geriye bırakılması.

-          Çıkan veya çıkarılan ortaklar hakkında karar alınması.

-          Genel kurulun yeni bir toplantıya çağırılması,

-          Kanun, Ana sözleşme ve iyi niyet esasları ile genel kurul kararlarına aykırı olduğu ileri sürülen yönetim kurulu kararlarının iptali,

-          Yönetim kurulu üyeleri ile denetçilerin azli ve yerlerine yenilerinin seçilmesi, ile

İlgi li hususlarında genel kurula katılanların yarıdan bir fazlasının kabulü ile gündeme alınması mümkündür.(KK.m.46/3=.

1- Sermaye (ortaklık) payı
            Kooperatife giren her şahıstan en az bir ortaklık payı alınması gerekir. Ana sözleşme, en yüksek had tespit ederek bir ortak tarafından bu had dahilinde bir den fazla  pay alınmasına cevaz verebilir (KK.m.19).

            Mevcut duruma göre bir ortaklık payının değeri l00.000 lira olup bir ortakça alınabilecek en çok pay adedi ise 5000 dir 

2- Aidat ödeme yükümlülüğü
            Yapı kooperatiflerinde ortaklar, taahhüt ve tediye ettikleri ortaklık payı bedelleri dışında, kooperatif amaçlarının gerçekleştirilmesini sağlamak üzere genel kurulca belirlenen miktardaki arsa,alt yapı,inşaat ve benzeri gider taksitlerini ve ön görülmüşse bunların gecikme bedellerini de ödemek zorundadırlar. 

3- Sır saklama yükümlülüğü ve ceza
            Her ortak ne şekilde olursa olsun öğrenmiş olduğu  kooperatife ait iş sırlarını,, sonradan ortaklık hakkını kaybetmiş olsa dahi daima gizli tutmak zorundadır.Bu mecburiyete uymayan ortak meydana gelecek Zaralardan kooperatife karşı sorumlu olduğu gibi kooperatifin şikayeti üzerine her hangi bir zarar umulmasa dahi bir yıla kadar hapis veya ağır para cezasıyla veya her ikisiyle birlikte cezalandırılır (KK.m.25).

4- Ortakların sorumluluğu 

4.1. Sınırsız sorumluluk
            Ana sözleşme, kooperatifin varlığı borçlarını karşılamaya yetmediği hallerde, ortaklarının da şahsen ve sınırsız olarak sorumlu tutulacaklarını hüküm altına alabilir.(KK.m.29). 

4.2. Sınırlı sorumluluk
            Ana sözleşmeye kooperatif borçları için her ortağın kendi payından fazla olarak şahsen ve belirli bir miktara kadar kooperatiften sonra sorumlu olacakları husun da bir hüküm konabilir (KK.m.30). 

5 Ortağın şahsi alacaklarının durumu
            Bir ortağın şahsi alacakları, ancak:
 -          ortağa ait faizi
 -          Gelir gider farklarından hissesine düşen miktarı,
 -          Kooperatifin dağılmasında ona ödenecek payı, haciz ettirebilirler (KK.m.19,f.6). 

6-Ödemelerini geciktiren ortaklardan faiz alınabileceği, ancak bileşik faiz yürütülemeyeceği            Sermaye koyma borcunu zamanında yerine getirmeyen ortak, ihtara gerek kalmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Ayrıca, ana sözleşme ile ortaklar temerrüt halinde cezai şart ödemeye de mecbur tutulabilirler.(KK.m.98,T.T.K.m.407).

Ayrıca, aidat ödeme borcunu yerine getirmeyen ortaklardan genel kurulca belirlenen oranda  faiz istenebilir.

            Ancak aidat ödemelerini geciktiren ortaklara yürütülen gecikme faizlerinin ana borca eklenerek tekrar faiz (bileşik faiz) yürütülmesi de söz konusu değildir. 

           

1-Genel olarak ortaklık sıfatının kaybedilmesi

Bir ortağın ortaklık sıfatı genel olarak
- Çıkma hakkını kullanarak, kendi isteği üzerine ayrılmasıyla (KK m.10)
- Ölümü ile (KK m.14,f.1),
-Ortaklık payını başkasına devretmesiyle (KK.m.14,f.3),bağlı ise , bu görev veya hizmetin sona ermesiyle (KKm. 15),
-Ana sözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle ortaklıktan çıkarılmasıyla(KK m. 15),
-Ana sözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle ortaklıktan çıkarılmasıyla (KK.m.16),
-Parasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi sonucu ortaklığın kendiliğinden düşmesiyle (çıkarılmasıyla) (KK.m.27), sona erer. 

2 – Ortaklıktan çıkarılma (İhraç) esasları
            Kooperatif  ortaklığın dan  çıkarılmayı gerektiren sebepler ana sözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar ana sözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar.

            Ortaklıktan çıkarılmaya Yönetim kurulunun teklifi ile genel kurulca karar verilir Ana sözleşme, çıkarılan ortağın genel kurula baş vurma hakkı saklı kalmak üzere,  bu hususta yönetim kurulunu da yetki kılabilir. Uygulamadaki ana sözleşmelere göre ortaklıktan çıkarma yetkisi yönetim kuruluna aittir.

            Çıkarılma kararının onaylı örneğinin, çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere, 10 gün içinde Notere tebliğ edilmesi gerekir. Bu ortak tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içinde itiraz davası açabilir

Ortak, üç aylık süre içinde genel kurula itiraz edebilir. Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılır. Genel kurula itiraz edildiği takdirde, yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine itiraz davası açılamaz. İtiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşı itiraz davası hakkı saklıdır.

            Üç aylık süre içinde, genel kurula veya mahkemeye baş vurmak suretiyle itiraz edilmeyen çıkarılma kararı kesinleşir.(KOOP.K.m.16).

            Çıkarılma kararına karşı Bakanlığımıza baş vurulamaz. 

3 – Parasal yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeni ile ortaklıktan çıkarılma
            Özellikle yapı kooperatiflerinde en çok rastlanan ortaklıktan çıkarma nedeni ortağın parasal yükümlülüklerini yerine getirmemesidir. Uygulamadaki ana sözleşmelerin 14. maddesine göre parasal yükümlülüklerini 30 gün geciktirmeleri üzerine, yönetim kurulunca noter aracılığı ile yapılacak ihtarı  takip eden 10 gün içinde bu yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere yine aynı kurulca ikinci ihtar yapılır .İkinci ihtarı takip eden bir ay içerisinde de yükümlülüklerini yerine getirmeyenler ortaklıktan çıkarılır.(KK.m.27). 

4- Konut yapı kooperatifi örnek ana sözleşmesine göre diğer ortaklıktan çıkarılma sebepleri
            - Ortaklık şartlarını kaybetmek,
            - Kura çekimi sonunda kendilerine düşen konutları kabul etmemek,
            -Tapuda kendi adlarına tescilden önce konutlarda yaptıkları tahribat veya tadilatı yazılı ihtara rağmen düzeltmemek,
            - Kooperatifin para ,  mal ve belgeleri üzerinde işledikleri suçlardan dolayı mahkum olmak, ortaklıktan çıkarılma sebebidir. 

5- Çıkarılma kararına karşı genel kurul nezdinde itiraz eden veya mahkemede itiraz davası açan ortağın hukuki durumu
            Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak alınamaz. Bunların ortaklık hak ve yükümlülükleri (genel kurul toplantısına katılma, seçme ve seçilme hakkı, aidat ödeme yükümlülüğü), çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder (KK.m.16,f.5). 

 

1- İade edilecek haklar,hesabı ve zamanı
            Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler, ana sözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı saklıdır. Çıkan veya çıkarılan ortak ile mirasçılarının alacak ve hakları bunları isteyebilecekleri günden başlayarak beş yıl geçmekle zaman aşımına uğrar.

            Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevzuatından kısmen veya tamamen yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür.(KK.m.17).           

2- Yapı kooperatiflerinde çıkan veya çıkarılan ortaklarla hesaplaşma
            Uygulamadaki yapı kooperatifi ana sözleşmelerinin 15. maddesine göre, devir dışında bir nedenle ortaklığı sona erenlerin sermaye ve diğer alacakları, o yılın bilançosu na göre hesaplanarak, bilanço tarihinden itibaren bir ay içinde geri verilir. Ancak ortaklığı sona erenlerin yerine yeni ortak alınması halinde eski ortağın ödediği sermaye ve diğer alacakları derhal geri verilir.

3- Ortak. Alacak ve haklarının cari fiyat veya döviz kuru üzerinden değerlendirilmesini veya faiz verilmesini talep edemez.
            Kooperatiften çıkan yada çıkarılan ortağın, kooperatife yapmış olduğu ödemelerini cari fiyat veya döviz kuru üzerinden değerlendirilip, hesaplanıp iadesini istemesi söz konusu değildir. Çünkü kooperatifler kar amacı gütmeyen, karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma suretiyle ortaklarının ekonomik menfaatlerini koruyan kuruluşlardır.(KK.m.1).

            Ancak, genel kurul kararı ile ödemeler yabancı para cinsinden yapılmışsa, çıkan yada çıkarılan ortaklara iadelerinde aynı para cinsinden yapılması gerekir. 

1- Sermaye (ortaklık) payı
            Kooperatife giren her şahıstan en az bir ortaklık payı alınması gerekir. Ana sözleşme, en yüksek had tespit ederek bir ortak tarafından bu had dahilinde bir den fazla  pay alınmasına cevaz verebilir (KK.m.19).

            Mevcut duruma göre bir ortaklık payının değeri l00.000 lira olup bir ortakça alınabilecek en çok pay adedi ise 5000 dir 

2- Aidat ödeme yükümlülüğü
            Yapı kooperatiflerinde ortaklar, taahhüt ve tediye ettikleri ortaklık payı bedelleri dışında, kooperatif amaçlarının gerçekleştirilmesini sağlamak üzere genel kurulca belirlenen miktardaki arsa,alt yapı,inşaat ve benzeri gider taksitlerini ve ön görülmüşse bunların gecikme bedellerini de ödemek zorundadırlar. 

3- Sır saklama yükümlülüğü ve ceza
            Her ortak ne şekilde olursa olsun öğrenmiş olduğu  kooperatife ait iş sırlarını,, sonradan ortaklık hakkını kaybetmiş olsa dahi daima gizli tutmak zorundadır.Bu mecburiyete uymayan ortak meydana gelecek Zaralardan kooperatife karşı sorumlu olduğu gibi kooperatifin şikayeti üzerine her hangi bir zarar umulmasa dahi bir yıla kadar hapis veya ağır para cezasıyla veya her ikisiyle birlikte cezalandırılır (KK.m.25).

4- Ortakların sorumluluğu 

4.1. Sınırsız sorumluluk
            Ana sözleşme, kooperatifin varlığı borçlarını karşılamaya yetmediği hallerde, ortaklarının da şahsen ve sınırsız olarak sorumlu tutulacaklarını hüküm altına alabilir.(KK.m.29). 

4.2. Sınırlı sorumluluk
            Ana sözleşmeye kooperatif borçları için her ortağın kendi payından fazla olarak şahsen ve belirli bir miktara kadar kooperatiften sonra sorumlu olacakları husun da bir hüküm konabilir (KK.m.30). 

5 Ortağın şahsi alacaklarının durumu
            Bir ortağın şahsi alacakları, ancak:
 -          ortağa ait faizi
 -          Gelir gider farklarından hissesine düşen miktarı,
 -          Kooperatifin dağılmasında ona ödenecek payı, haciz ettirebilirler (KK.m.19,f.6). 

6-Ödemelerini geciktiren ortaklardan faiz alınabileceği, ancak bileşik faiz yürütülemeyeceği            Sermaye koyma borcunu zamanında yerine getirmeyen ortak, ihtara gerek kalmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Ayrıca, ana sözleşme ile ortaklar temerrüt halinde cezai şart ödemeye de mecbur tutulabilirler.(KK.m.98,T.T.K.m.407).

Ayrıca, aidat ödeme borcunu yerine getirmeyen ortaklardan genel kurulca belirlenen oranda  faiz istenebilir.

            Ancak aidat ödemelerini geciktiren ortaklara yürütülen gecikme faizlerinin ana borca eklenerek tekrar faiz (bileşik faiz) yürütülmesi de söz konusu değildir.